Nhớ theo dơi Diễn Đàn Người Việt Quốc Gia trên hệ thống Đài Việt Nam Hải Ngoại vào lúc 7:00 PM đến 8:00 PM  vào mỗi chiều Chúa Nhật và Diễn Đàn Công Dân vào lúc 4:00 PM dến 5:00 PM mỗi chiều thứ hai, giờ Hoa Thịnh Đốn.                                                                                                                                                                   

DIỄN ĐÀN NGƯỜI VIỆT QUỐC GIA

Ngừoi Quốc Gia là những người đặt tổ quốc lên bản vị tối cao

Tối cao có nghĩa là trên tất cả mọi sự vật, kể cả tôn giáo, đảng phái, và cá chính bản thân ḿnh v.v..

Trích VN Tự Điển của Đào Duy Anh

Nationalist Vietnamese Forum

Home

Tiến Sĩ Lê Đăng Doanh Nói Thẳng: Chế Độ Phải Thay Đổi (phần 1)

Câu Lạc Bộ Dân Chủ VN vừa phổ biến một hồ sơ "siêu mật" -- đánh máy lại từ băng ghi âm buổi thuyết tŕnh của Tiến Sĩ Lê Đăng Doanh về bế tắc của kinh tế và xă hội VN. Hồ sơ ghi âm này có những đoạn không nghe rơ. Sau đây là toàn văn.

Bài nói chuyện của TS. Lê Đăng Doanh, Nguyên Viện trưởng nghiên cứu quản lư kinh tế Trung ương, ngày 02/11/2004, phục vụ chương tŕnh KX.10.

Lời Toà soạn: Ts Lê Đăng Doanh trước đây là chuyên viên, cố vấn kinh tế cho nhiều đời tổng bí thư và thủ tướng chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Quản lư Kinh tế Trung ương. Mặc dầu đă về hưu ông vẫn làm cố vấn cho các cơ quan kế hoạch và đầu tư. Văn bản được ghi lại trung thực từ băng ghi âm buổi nói chuyện “vo”, với ngôn ngữ của các cán bộ chính quyền nói với nhau, không phải ngôn ngữ viết, có thể gây nên sự ngỡ ngàng. Tuy nhiên, với bài nói chuyện này tác giả cung cấp cho người nghe nhiều hiểu biết cụ thể và sinh động về hiện trạng kinh tế Việt Nam, và những quan điểm riêng của ông về những vấn đề lớn trong cách quản trị xă hội theo mô h́nh độc đảng chuyên chế ở Việt Nam. Những chỗ có để ba chấm trong ngoặc đơn là những đoạn băng mà người ghi lại nghe không rơ, những chữ trong ngoặc đơn là chúng tôi thêm vào cho rơ ư của câu nói. Những đề mục nhỏ là của chúng tôi.

Tôi rất cám ơn anh Trần Đ́nh Hoan đă có một bức thư đặt vấn đề rất nghiêm túc. Với tinh thần chịu trách nhiệm một cách đầy đủ và nói thẳng thắn với Đảng, với dân, tôi có chuẩn bị (…).

Thứ nhất, tôi xin phép nói về t́nh h́nh, thực trạng của Việt Nam.
Thứ hai là một số vấn đề về kinh tế thị trường và một số vấn đề về hội nhập để chúng ta thấy bối cảnh của vấn đề đó. Bối cảnh nước Việt Nam đang vận động ở khung cảnh nào, trong môi trường nào, trong thế giới nào và chúng ta đang đứng ở đâu, người ta đánh giá chúng ta như thế nào? Từ đấy, chúng ta thấy hệ thống chính trị của chúng ta cần được cải cách trong một bối cảnh theo những tiêu chí ǵ và với các yêu cầu ǵ.
Để chuẩn bị Đại hội X, chúng ta đều biết là có Hội nghị Trung ương 11, tổng kết 20 năm, sẽ có bổ sung sửa đổi Cương lĩnh của Đảng ở mức độ nhất định, bổ sung sửa đổi Điều lệ Đảng, vấn đề nhân sự và bổ sung sửa đổi chiến lược kinh tế xă hội ở chừng mực. Có thể có yêu cầu phương hướng nhiệm vụ (...) mà anh Khải đă kư Chỉ thị 55, trong đó nêu lên yêu cầu mở rộng dân chủ, tranh thủ trí tuệ trong nước ngoài nước.
Từ ngày 23 đến ngày 27/8, ông Joseph E. Stiglitz (giải thưởng Nobel về kinh tế học, người đă phê phán Quỹ Tiền tệ quốc tế một cách ác liệt) đă sang đây. Ông là con người rất có ḷng đối với Việt Nam, nhà ở của ông ấy có treo ảnh Bác Hồ và ở pḥng khách th́ tất cả những ǵ trưng bày ở đấy toàn là đồ vật của Việt Nam cả. Cũng xin báo cáo với các anh các chị là ông ấy đi giảng khắp nơi với giá 6.000 đôla một giờ, nhưng sang Việt Nam th́ ông không lấy xu nào.

Thực trạng Việt Nam
Bây giờ chúng ta nh́n xem đất nước chúng ta nó thế nào?
Dân số 81.3 triệu người, diện tích 330.900km2. GDP năm 2003 là 40 tỷ, năm nay nếu như mọi việc suông sẻ th́ được 42 tỷ. GDP b́nh quân đầu người khoảng 500 đôla. Tính theo sức mua tương đương viết tắt là PPP, th́ ở các nước nghèo tiền cắt tóc gội đầu này khác th́ rẻ đấy, giá nhân công rẻ, phúc lợi xă hội thấp…

Năm nay tốc độ tăng trưởng là 7, 6%. Cũng xin lưu ư là chỉ có Việt Nam mới công bố kết quả kinh tế - xă hội trước khi kết thúc năm, mặc dù ḿnh chỉ nắm được dự báo. Nhưng nhiều khi ḿnh nói chắc nịch quá, nên người ta nh́n thấy cái tiết mục đó người ta cũng hơi bối rối. Các nước khác th́ sớm nhất sau hai quư mới có cái đó được, sau một quư th́ chỉ nói đây là dự báo gần đúng; công nghiệp là 15,5%; nông nghiệp là 13,7%; dịch vụ là 7,8%; chỉ số giá cả khoảng 10%.

Nhân đây tôi cũng xin b́nh luận việc hôm qua ông Nguyễn Ngọc Tuấn công bố cấm các tổng công ty không được tăng giá. Đấy là ông ấy nói chơi đấy chứ. Giá xăng lên như thế, Việt Nam Airlines lỗ, than cũng lỗ, tất cả đều lỗ (...) Ông ấy bảo bấm bụng mà chịu, bấm bụng chịu cho đến bao giờ ? Bây giờ ông lấy giá đó cốt để rồi ông ấy bảo đă đạt chỉ tiêu vượt (bao nhiêu) phần trăm. Cái giá ấy là một giá tạm thời, nó giống như cái ḷ xo bị nén vào. Nén vào rồi đến lúc mở ra th́ nó phải bựt ra, mà bựt mạnh lắm. Tôi thấy trên thế giới không ai làm như thế và mắm môi mắm lợi làm như vậy cả. Mà làm việc giảm chi phí, tức là giảm chi phí năng lượng, chi phí nguyên vật liệu, áp dụng công nghệ mới, giảm chi phí văn pḥng, các thứ này khác... mới là chuyện cần thiết, hơn là bảo không được tăng giá.

Các anh các chị đều biết là mỗi một doanh nghiệp Việt Nam đều có một đội xe tải. Các đội xe tải đó không bao giờ hoạt động một cách b́nh thường, tức là (chạy) không hết công suất và không chạy hai chiều. Trong khi đó, th́ như ở miền Nam và tất cả các nơi trên thế giới, một cái xe tải một ngày chạy 22 tiếng đồng hồ, ít nhất phải có 2 đến 2 rưỡi lái xe, chạy 100% công suất. Một chiếc xe tải như thế ở trong thành phố Hồ Chí Minh một ngày nó không lăi 6 triệu, 8 triệu coi như nó khóc. Doanh nghiệp nó có xe tải ǵ đâu, nó cứ bấm (điện thoại) một cái rồi nó bảo mày đến đây chở, xong rồi nó chở. Và như vậy là nó thân nhau đến mức anh lái xe ấy cứ cầm luôn hóa đơn đến giao hàng, rồi nhận tiền về và giao lại, không cần vé ǵ cả. Có như thế mới hoạt động (tốt) được. Chứ bây giờ ḿnh làm như thế này có lẽ cần phải tính. Bây giờ về mặt xuất khẩu đạt 25,1 tỷ, tăng 4%; nhập khẩu hơn 27 tỷ; về bội chi ngân sách 5%. Đánh giá về ổn định tài chính và khả năng tin cậy về tín dụng th́ ta được xếp loại b+ (nhất th́ a+, 3 con a+). Hiện nay là Singapore là 3a+, không có tháng nào là không 3a+ cả. Tệ nhất là 3c, là ông Bắc Triều Tiên. Trung Quốc nói là từ năm 53 đến giờ, cung cấp không biết bao nhiêu là dầu lửa, mà Bắc Triều Tiên không trả xu nào. Độ sâu tài chính, tức là tổng số tiết kiệm của ngân hàng trên GDP độ 44%. Tổng lương tín dụng trên GDP khoảng độ 48%, Trung Quốc là 162%. Đến thị trường chứng khoán th́ không có nghĩa lư ǵ khoảng 1,6%; đây là chú bé năm nay hơn 3 tuổi nhưng không chịu lớn và rất nghèo và bị tật bệnh, không những bị ghẻ lở trong người mà c̣n nhiều tật bệnh nặng hơn nhiều.

Có hai mô h́nh về việc phát triển kinh tế thị trường. Những người gửi tiền vào ngân hàng th́ được lăi suất, ông ngân hàng cho vay th́ ông ấy chịu hoàn toàn rủi ro. C̣n thị trường chứng khoán th́ mọi người đều có lợi và mọi người đều cùng chịu rủi ro. Mác ngày trước nh́n đến một tương lai là xă hội cộng sản, đến sở hữu cộng đồng, th́ đấy là thị trường chứng khoán đấy. Trong một nền kinh tế như nền kinh tế Hoa Kỳ, thị trường chứng khoán lớn hơn ngân hàng rất nhiều. Cho nên có thằng này, thằng kia bị (thất bại) nhưng kinh tế vẫn phát triển. C̣n nền kinh tế như Trung Quốc, Nhật Bản bây giờ, ngân hàng chiếm phần lớn, thị trường chứng khoán rất bé, th́ đấy là nền kinh tế phụ thuộc vào độ rủi ro của ngân hàng. Độ tiết kiệm ở trong nước ḿnh bây giờ độ khoảng 31%, so với độ tiết kiệm của Trung Quốc từ 3-40 năm nay là trên 40%; Singapore là 45-46%. Singapore không phải là nó chỉ có tự nguyện (gửi tiết kiệm), bởi v́ nó không có đất cho nên nó bắt thằng nào vừa ra trường làm việc một cái là phải nộp 20% tiền lương để nhà nước bán chịu nhà cho nó. Vừa ra trường đi làm lấy vợ một cái là có một căn hộ 120m2, thế đấy, nhưng suốt đời mày phải trả dần. Cho nên, đó là một động lực để cho mọi người đều phải làm ăn rất là nghiêm chỉnh, thằng nào mà lơ mơ một cái là nó đuổi cổ, không có tiền để mà trang trải nữa, nợ chồng chất lên là gay. Cho nên, các bạn thấy cái triết lư của kinh tế thị trường là để cho mọi người tự do, tự do quyết định, tự do hành động, nhưng mà các đ̣n bẩy nó ràng buộc người ta ghê lắm. Cho nên các bạn xem trong kinh tế hiện đại có mấy ông nào dám đối nghịch đâu. Bởi v́ bọn chủ cũng lắng nghe thợ, và mấy ông kia nếu mà đ́nh công th́ ông chủ không có tiền ông ấy trả nữa. Như người Mỹ chẳng hạn, nó cũng mua chịu hết, từ ô tô đến nhà đến cửa. Nếu mà 3 tháng ông không trả được th́ nó đến nó tịch thu hết tất cả, nó lấy hết tất cả th́ coi như ông trắng tay. Cho nên ông phải biết dè chừng, ông làm điều ǵ đấy để mà cố gắng làm sao cho nó đừng đuổi cổ, chứ nếu mà nó đuổi cổ mà ông không có việc làm th́ ông chết ngay. Và ở đây một con số nữa mà tôi muốn nêu lên đó là đến cuối tháng 8/2004 th́ ta có khoảng 24.000 doanh nghiệp mới được thành lập. Như vậy có nghĩa là tính năng động của Việt Nam là lớn.
Vị trí của ta trên thế giới th́ được nhiều nước công nhận là dân tộc kiên cường, đấu tranh bất khuất, có lịch sử, nền văn minh lâu đời, con người lao động thông minh khéo tay. Gần đây, có sự việc là Diễn đàn kinh tế thế giới xếp hạng Việt Nam. Có một việc là nó không tính yếu tố dân tộc kiên cường, cũng không tính yếu tố ổn định chính trị vào đấy. Tôi có hỏi nó sao mày lại không tính, cái mục đó của chúng tao quan trọng lắm chứ. Th́ nó bảo cũng thử tính mà không thấy có ràng buộc rơ ràng nào giữa cái kiên cường, giữa cái ổn định chính trị với tốc độ tăng trưởng cả. Mà nói thật với mày, cái chuyện ổn định chính trị th́ chỉ nơi nào độc đảng, độc tài th́ cái ổn định chính trị đối với nó là quan trọng. Chứ c̣n những nước dân chủ rồi th́ nay thằng này lên, mai thằng kia lên, kinh tế vẫn hoạt động b́nh thường, bởi v́ khung khổ pháp luật đă b́nh thường rồi. Tao đă thử tính rồi. Nhưng nó lộn xộn, một đống lộn xộn, không có được cái mối tương quan, nên tao không đưa vào, chứ không phải là tao không nghe theo ư kiến của mày. Thế th́ xin báo cáo với các đồng chí là như vậy không phải nó có ác ư ǵ đâu. Thế, tôi mới nói: tao lịch sử văn minh như thế này sao mày không tính vào. Nó bảo... thử tính rồi nhưng không có mối tương quan ǵ cả. Mày xem thằng Iraq văn minh nó c̣n hơn mày ấy chứ, lịch sử thành văn của nó là hơn 5.000 năm. Mày cứ bảo mày được 2.000 năm nhưng mà những chứng cứ mày đưa ra có được 2.000 năm đâu. Thằng kia nó chứng minh rơ là 5.000 năm rồi, thế mà bây giờ Iraq có tăng trưởng ǵ đâu, có thấy rơ ǵ đâu. Nhiều thằng văn minh lắm, hơn chúng mày nhiều, bây giờ bất cập rồi. Giống như thằng Mông Cổ bây giờ có cái ǵ đâu. Bát-Đa cũng không có ǵ cả. Cho nên là những chuyện mày nói th́ chúng tao cũng suy nghĩ lắm. Nhưng mà cần có cái ǵ đó để mà chứng minh là nó có liên hệ với việc tăng trưởng, với sự phát triển. Nếu có liên hệ, mày bảo tao th́ tao đưa vào, nếu không có liên hệ th́ thôi. Tao không thấy có liên hệ ǵ cả th́ tao không đưa vào. Người lao động th́ thông minh khéo tay, như giáo sư Senkimônô người Nhật Bản th́ có nói là Việt Nam có người lao động thông minh, học nhanh, khéo tay, nhưng ít được đào tạo nhất thế giới. Tức là nói một cách khác, th́ đào tạo kém như thế mà lại thông minh đến như thế, khéo tay học nhanh đến như thế, đấy cũng là điều lạ. Thế tức là nó vừa khen ḿnh nó vừa chửi ḿnh.

Trong chiến lược Đông Nam Á, ḿnh rất là quan trọng rồi. Nếu như chúng ta nh́n vào bản đồ, chúng ta mở được miền Trung ra, chúng ta chở thuê cho tất cả từ Myanmar cho đến Bắc Thái Lan, cho đến Nam Trung Quốc, nó chở và nó chạy lên phía Trung Quốc mà không phải qua eo biển Malacca chật hẹp nữa, nó không phải qua cảng Bangkok đầy phè ra rồi; nó đi qua chỗ đó rồi nó đi lên Trung Quốc rồi Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga. Nếu đi qua con đường ấy nó tiết kiệm được một ngày một đêm, thế tức là cơ hội rất lớn, đúng không? Nếu như ḿnh chốt cái Vịnh Cam Ranh th́ ḿnh có thể kiểm soát đường kinh tế dầu lửa của Trung Quốc và khi ấy Trung Quốc cũng rất là ớn, bởi v́ hiện nay ông ấy làm bài toán sai lầm nên ông ấy rất đói dầu lửa.

Thế th́, chúng ta đang đứng trước t́nh h́nh là chúng ta có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh. Tôi xin nhấn mạnh, tăng trưởng ấy nhanh là chúng ta so với chúng ta thôi. Thực sự hiện nay mấy thằng Trung Á tăng trưởng nhanh hơn chúng ta rất nhiều. Thằng Kazakstan tăng trưởng nhanh hơn chúng ta rất nhiều. Trong ṿng 15 năm qua, thằng Kazakstan mỗi năm tăng trưởng 10%. Thế rồi, hay như thằng Singapore, ngay đến nước lă nó cũng c̣n phải nhập khẩu, ấy thế mà quư II vừa rồi nó tăng trưởng 11%. Việt Nam cứ tăng trưởng độ 7%, c̣n thằng Singapore có năm chỉ có 1%, năm nay nó vọt lên 11%, sang năm nó lại tụt xuống. Bởi v́ nền kinh tế của nó bé quá, nó phụ thuộc cả vào thế giới bên ngoài, nếu mà nó điều chỉnh không kịp là nó khó khăn. T́nh h́nh của chúng ta là chưa bao giờ thế và lực của chúng ta lớn mạnh như bây giờ. Nền kinh tế có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử. Tức là trong 10 năm qua, chúng ta đă xây dựng thêm được một nước Việt Nam thứ hai, chúng ta có một nền kinh tế thứ hai. Chúng ta đă tạo thêm được của cải và cải tạo thêm được rất nhiều. Trước kia, 5 năm xuất khẩu chưa được 2 tỷ, giờ đến 1 năm xuất khẩu được 2 tỷ, giờ 1 năm xuất khẩu được 25 tỷ. Nhưng tôi cũng xin báo cáo với các đồng chí là 25 tỷ nó cũng rất bé so với các nước trong khu vực, không là cái ǵ cả. Những thằng như là thằng Thái Lan hay là các thằng Trung Á mỗi năm nó xuất khẩu hơn trăm tỷ, vài trăm tỷ.

Chúng ta đang ở trong một thế giới thay đổi rất nhanh chóng và lỏng lẻo. Chúng ta phải báo cáo thực với các đồng chí là bây giờ bạn chúng ta là ai, ai là bạn chúng ta. Lâm sự th́ ai hợp tác với ai đây? Liệu có lâm sự không? Thế ta cứ nói ta là bạn bè với tất cả mọi người, thế cái ông Trung Quốc ông ấy có phải là bạn không, hay là ông lăm lăm ông ấy định thịt ḿnh đây? Và ông ấy thịt th́ ông ấy cũng nói rơ ràng lắm chứ đâu có nhẹ nhàng ǵ đâu. Thế c̣n trong t́nh h́nh đó th́ ta dựa vào đâu? Ông Ấn Độ th́ ông ấy quá tốt, nhưng ông ấy lại yếu. Yếu th́ giúp ǵ ḿnh được. Ông này th́ ông ấy là t́nh nghĩa lắm. Thế c̣n ông Hoa Kỳ th́ ông ấy ở xa, từ trước đến nay ông ấy chưa có chiếm đất của thằng nào bao giờ. Hơn nữa, Hoa Kỳ với ḿnh hai nền văn minh nó khác nhau, chế độ kinh tế khác nhau, tâm lư khác nhau, cho nên để mà hiểu nhau được không phải là đơn giản. Các bạn thấy là chính trong nước nó cũng c̣n chửi nhau cḥm chọm nữa là. Cái chuyện cô Lewinsky với ông Clinton mà nó c̣n đưa ra kiện cho khốn khổ nữa là. Thế th́, trong nước nó mà nó cũng c̣n chửi nhau như thế, thế c̣n đối với ḿnh th́ ḿnh phải xem xem. Thí dụ, một thằng rất tử tế đối với thằng Hoa Kỳ là thằng Đài Loan, rất tử tế. Mà phải nói thằng Đài Loan là một chế độ dân chủ, công nghệ phát triển, phải nói rằng th́ là rất nhiều mặt có ưu điểm, đấy thế nhưng mà thằng nào đánh Đài Loan nhanh nhất, thằng Mỹ chứ c̣n thằng nào nữa. Người bạn tốt nhất ở Đài Loan là Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đài Loan nói với tôi, người bạn tốt nhất của chúng ta là ḿnh phải mạnh lên rất nhiều. Và một điều nữa là khoa học công nghệ trở thành yếu tố quyết định và nó biến đổi rất nhanh. Có một anh bạn anh ấy nói là cách đây mấy năm tôi vừa mới báo cáo trước Hội nghị Quốc tế Việt Nam học người ta dùng cách slide chiếu lên ở Hội trường Ba Đ́nh, thế bây giờ là dùng cái này rồi, rồi ít hôm nữa có thể là dùng một thiết bị khác, công nghệ không dây! Tức là, chúng ta đứng trước một t́nh h́nh là sẽ c̣n rất nhiều những diễn biến mới.
Như vậy là nó đ̣i hỏi chúng ta phải có một hệ thống chính trị nh́n xa trông rộng, có năng lực nắm bắt, làm chủ t́nh h́nh và đối phó được với t́nh h́nh và dẫn dắt dân tộc tiến lên. Cái điều đó nó khác hẳn, khác xa, so với trước đây. Trước đây là ḿnh c̣n cứ yên trí có chuyện ǵ, chỗ mà Viện quản lư (kinh tế) mà tôi ngồi ấy, trước là cứ hỏi phái đoàn Tiền Tiến của Trung Quốc. Tức là lúc bấy giờ cứ có chuyện ǵ khó khăn là báo cáo Tiền Tiến rồi nó điện về (…) lúc bấy giờ ông Chu Ân Lai mới kư vào đấy. Thậm chí có một thời kỳ, có người nào lớn tuổi ở đây, có thể c̣n nhớ cái ca la thầu - món su hào muối của Trung Quốc. Nó đưa sang, rồi th́ Tết đến nó c̣n cho mỗi nhà, mỗi người chia nhau một ít, mỗi nhà được ba lạng vân vân. Tức là bây giờ phải thấy là nó thay đổi rất lớn, những yêu cầu đối với hệ thống chính trị, với Đảng lănh đạo cao hơn trước rất nhiều.
Thế th́ t́nh h́nh là như thế nào? Sau từng ấy năm th́ dân số ta phát triển rất nhanh. Đấy là sức ép rất lớn, mà một năm tạo ra được bao nhiêu việc làm? Đồng chí Nguyễn Thị Hằng quư mến của chúng ta cứ công bố. Nhưng bây giờ thử hỏi ông Bộ Nông nghiệp Cao Đức Phát mà xem, ông kêu như cha chết. Nông nghiệp đă nghèo, đất đă kém đi, nhưng mỗi một năm thêm 1 triệu miệng ăn. Lấy đâu ra mà ăn? Chênh lệch, đói nghèo là nó ở chỗ ấy. Chúng ta về quê xem, có tiến bộ khoa học kỹ thuật nào để tạo ra việc làm? Lao động là vất vả, mỗi một ngày lao động là trên 8m2 đất th́ có cái ǵ để mà giàu có được.
Về kinh tế, tính theo sức mua tương đương th́ chúng ta xếp thứ 130/175 nước, nhưng nếu xếp theo tỷ giá th́ chúng ta xếp thứ 149/203 nền kinh tế. Tức là sau ngần ấy năm phát triển, sự thực là chúng ta vẫn là một nước nghèo. Và chỉ số phát triển con người thuộc loại trung b́nh, năm 2003 xếp thứ 109/175 nước, năm 2004 xếp thứ 112/177 nước. Tức là nó thêm 2 nước th́ nhẽ ra là ḿnh cũng ở vị trí đấy th́ ḿnh phải xếp thứ 111. Như vậy tức là không phải là ḿnh đă tiến nhanh lắm đâu. Và với 40 tỷ GDP th́ nền kinh tế Việt Nam chỉ bằng 0,36% nền kinh tế toàn cầu thôi… Chúng ta nên biết điều. Ta không nên lớn giọng dạy bảo thiên hạ, không nên xưng là làm đ̣n bẩy cho thế kỷ, rồi là làm xung kích cho lịch sử, vân vân và vân vân. Tôi thấy là nên có một cái nh́n đúng đắn. Nhân đây tôi cũng xin báo cáo, tức là hồi năm 81, tôi đi theo ông Nguyễn Duy Trinh tham dự Đại hội 16 Đảng Cộng sản Tiệp Khắc. Thế th́ bọn Tiệp Khắc, bọn lănh đạo không nói ǵ, nhưng bọn chuyên viên Ban chấp hành Trung ương Đảng th́ kéo tôi ra một chỗ bảo mày cứ nói mày anh hùng, tao thấy đất nước mày suốt đời đánh nhau măi, thế th́ mày chết, mày khổ, có ǵ hay đâu? Bây giờ mày lại đi xin tao, chẳng nhẽ mày xin tao lại không cho, có phải là chúng tao thừa thăi ǵ lắm đâu. Tao nói thật với mày là tao thấy Đức to quá tao cũng không đánh, không đánh th́ nó cũng không ở được chỗ tao v́ ít lâu sau tao t́m cách đuổi cổ nó đi. Thế th́ một bên đánh nhau tơi bời khói lửa, đánh hết cả, mày rất anh hùng, tao thấy là tao vái mày mấy vái. Thế nhưng mà về việc mày đau khổ, mày bị tàn phá này khác… Th́ cũng là một thứ triết lư. Có lẽ bây giờ xem xét lại, xem là triết lư nên như thế nào, cái giá phải trả nó đến đâu là vừa phải, chứ không phải cái mặt anh hùng là nó có giá trị tuyệt đối đâu, và cũng không phải trên thế giới mọi người nó đều thừa nhận, thế rồi nói nó nhận ḿnh là anh hùng, là kiên cường. Bây giờ thằng tổng thống Mỹ nào mà muốn có ư định đánh thằng Việt Nam lần nữa th́ thằng ấy là thằng chết trẻ. Bởi v́ bây giờ dân Mỹ nó vẫn rất ớn và cái hội chứng Việt Nam nó vẫn chưa từ bỏ nước Mỹ. Quân Mỹ từ bỏ Việt Nam nhưng mà Việt Nam vẫn ám ảnh nước Mỹ, cho đến bây giờ vẫn ám ảnh dữ lắm. Liên Hợp Quốc xếp như thế này: dưới 735 đôla/một đầu người theo tỷ giá là nền kinh tế thu nhập thấp. Xin báo cáo với các đồng chí, thu nhập thấp chỉ là một danh từ hoa mỹ để nói cái nghèo, thế thôi chứ có ǵ đâu. Chẳng qua nó lịch sự nó không muốn bảo mày là thằng nghèo, thằng lạc hậu th́ nó bảo mày thu nhập thấp, thế thôi. Thế th́ 736 cho đến khoảng 3.000 đô la, là thu nhập trung b́nh thấp; và 3.000 đôla đến 9.100 đôla là thu nhập trung b́nh cao, và trên 10.000 đôla là thu nhập cao tức là vào khối OECD là khối tổ chức các nước phát triển nhất, và trong số các nước phát triển nhất th́ có 8 thằng giàu nhất là G, đầu tiên là G7, sau là cộng thêm ông Nga, bây giờ nó cộng thêm ông Trung Quốc nữa. Thế th́ tôi có nói với bọn nó là chúng mày đừng nên nói là G7+2 thành G9, số 1+1 là khác, nó là 1+1 chứ không phải là 2; cũng giống nhau như là ASEAN 10+3, tôi bảo không phải, phải là ASEAN + 1 + 1 + 1, bởi v́ ba thằng hưởng nó khác nhau mà bảo nó là con số 3 th́ không phải.

Anh Khải có nói với WB, với UNDP là Việt Nam phải trở thành một nước thành viên của tổ chức OECD, tức là thu nhập của Việt Nam là phải trên 10.000 đôla. Thế th́ ư nghĩa th́ rất là cao quư, tôi hoàn toàn chia sẻ và mong ước. Nhưng bây giờ các đồng chí cứ thử nghĩ mà xem: năm nay 530 đôla, 10 năm nữa lên 1.060 đô la, vẫn ngưỡng trung b́nh thấp cơ mà. Thế th́ bao nhiêu năm nữa th́ lên đến 10.000 đôla? Hay là chuyện ấy chúng ta đành để xem sau.

Và như vậy th́ là ta tiến nhanh hay là không nhanh? Xin báo cáo với các đồng chí là ta tiến không nhanh. Đây là bảng tính. Nếu mà mốc tính là năm 1950, thu nhập b́nh quân đầu người của Việt Nam bằng 80.5% của Thái Lan, th́ năm 1999 chúng ta chỉ c̣n bằng 20%. So với Hàn Quốc th́ năm 1950 ta bằng 85.5%, tức là Hàn Quốc với Việt Nam lúc bấy giờ cũng đói như nhau, c̣n bây giờ ta chỉ c̣n bằng khoảng độ 11, 12% Hàn Quốc. Lúc bấy giờ ta giàu có hơn Trung Quốc, Trung Quốc lúc bấy giờ đói khổ hơn ta. Ta bây giờ thu nhập b́nh quân đầu người bằng khoảng 20% Trung quốc mà thôi. Thế th́, điều chúng ta cần phải nói và phải nhận thức đúng là chúng ta có tiến, có tiến bộ, nhưng về rất nhiều mặt chúng ta đang c̣n một khoảng cách khá xa (so với các nước cùng hạng trước).

Về xếp hạng: vừa rồi đây… (có chuyện) xếp hạng. Th́ tôi cũng có viết bài báo để nói; giờ báo cáo với các đồng chí là nó xếp hạng một cách nghiêm túc lắm. Đây là một đám nó làm dịch vụ để nó ăn tiền, nó mà xếp hạng sai là chết. Nó có thuê chúng ta tự điều tra thông qua doanh nghiệp. Nhưng mà nó làm 10.000 doanh nghiệp trên thế giới, và nó nhận được 8.460 câu trả lời và nó dựa cả vào hơn 100 doanh nghiệp của ḿnh và 6.000 thằng kia với một hàm số mà nó tính toán, chứ nó có là thằng ngu dại đâu để mà nó dựa hẳn vào ông Việt Nam để đánh giá ông Việt Nam được, không có chuyện dở hơi thế đâu. Thế nên, ông Bộ trưởng Bộ Tài chính có nói rằng thằng ấy nó làm không chính xác, th́ đó cũng là ư kiến của ông Bộ trưởng thôi. Nó có đăng lên báo rồi và đưa tin ra quốc tế rồi th́ tôi không có b́nh luận. Tôi chỉ nói rằng không, nó làm cái phương pháp mà tôi có liên hệ và tham gia, nên tôi biết. Thế th́ chúng ta thấy, cái lần đầu tiên mà nó xếp hạng ta th́ ta đứng thứ 49/53, tức là cách nước thấp nhất là 4; đến năm 98 th́ các nước khác bị khủng hoảng th́ ta nhảy cóc lên 39. Ta lên 39 không phải v́ ta hơn chúng nó mà v́ mấy thằng kia nó bị khủng hoảng bi thảm nên ta lên 39, th́ ta được cách thằng bét là 14; đến năm 99 th́ ta lại trở lại vị trí gần giống như cũ, là bởi v́ những thằng kia nó lại ổn định trở lại rồi th́ ta lại xếp thứ 5; đến năm 2001, th́ ta xếp thứ 60/75 bởi v́ nó cho thêm một loạt nước mới vào th́ ta xếp thứ 15, đến năm 2002 là 65/80 th́ ta cũng xếp thứ 15, năm 2003 th́ 60/102 bởi v́ lúc bấy giờ nó cảm nhận thấy cái tác động của luật doanh nghiệp với cái việc ta bỏ giấy phép các thứ này khác, tức là có khá lên; đến năm 2004 nó lại xếp ta thứ 77/104 tức là trên 27 nước. Thế bây giờ là so sánh chỉ số với Trung Quốc và Thái Lan th́ ta thấy Thái Lan nó luôn luôn giữ ở mức ổn định, tức là năm 2003 nó thứ 32, năm 2004 thêm hai nước nữa th́ nó xếp thứ 34; thằng Trung Quốc th́ đại thể cũng không có thay đổi ǵ cả, chỉ có Việt Nam là chậm tiến bộ. Trung Quốc và Thái Lan đă có một vị trí khá vững chắc là nước có năng lực cạnh tranh trung b́nh, c̣n Việt Nam vẫn ở dưới trung b́nh. C̣n bây giờ đến các yếu tố khác, là yếu tố ǵ? Yếu tố khác th́ chúng ta thấy, mức ổn định kinh tế vĩ mô th́ nó xếp ta cao, thứ 23/104. Thế nhưng mà Thái Lan và Trung Quốc th́ cũng cao hơn, mà mức độ chi tiêu lăng phí của chính phủ th́ ḿnh cao hơn hẳn hai thằng kia. Về chỉ số tài chính của đất nước th́ 2 thằng kia nó cũng cao hơn ḿnh nhiều. Về thể chế công, tức là thi hành luật pháp và hợp đồng, th́ ḿnh xếp thứ 55. Về chỉ số tham nhũng th́ ḿnh xếp thứ 97. Và các bạn đều có biết là Tổ chức Minh bạch Quốc tế xếp Việt Nam về chỉ số tham nhũng là xếp thứ 102, đây là 102/145 nước, tức là cũng rất là thấp. Mà hai thằng này nó có những nguồn khác nhau. Các chỉ số khác, ở đây tôi xin lưu ư là nó có một loạt mấy trăm chỉ tiêu cơ, th́ ở đây các khoản chi ngoài pháp luật trong xuất nhập khẩu của ḿnh là xếp thứ 100, mà Thái Lan xếp thứ 72, Trung Quốc xếp thứ 54. Chi tiền ngoài pháp luật trong thu thuế ḿnh xếp thứ 97, chi tiền ngoài pháp luật trong sử dụng dịch vụ công là thứ 91, tức là việc chi tiêu, tham nhũng và phải cống nạp các thứ này khác th́ ḿnh thuộc loại rất là thấp, thuộc loại nhóm thấp nhất trong số xếp hạng đấy. Và về luật tài sản th́ ta xếp thứ 66. Có nghĩa là ǵ? Có nghĩa là sau từng ấy năm cải cách, vấn đề thể chế công, về bộ máy của chúng ta vẫn chưa định h́nh và c̣n lạc hậu. Đấy là một mệnh đề cần phải rút ra rất rơ ràng. Sau ngần ấy năm cải cách, chúng ta có tăng trưởng, chúng ta có bơm được thêm tiền, thêm được lao động, thêm được đất đai, thêm được tiền vốn, thu hút thêm được cái này cái khác, nhưng bộ máy lập pháp, mức độ tham nhũng, chi phí về thời gian và tiền bạc để kinh doanh của chúng ta c̣n quá cao so với thế giới. Đấy là các điều tôi thấy cần phải chia sẻ. Thế c̣n chỉ tiêu khác, th́ có lẽ xin phép không nói thêm.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tiến Sĩ Lê Đăng Doanh Nói Thẳng: Chế Độ Phải Thay Đổi (phần 2)

Kinh tế thị trường
Bây giờ chúng ta xem xét, theo đúng Nghị quyết của Đại hội IX thôi, th́ chúng ta chưa hoàn thành công cuộc cải cách theo kinh tế thị trường. Đại hội IX nói rằng đến năm 2005 th́ cơ bản là hoàn thành về việc thiết lập các thể chế kinh tế thị trường. Bây giờ, chúng ta thấy là chúng ta chưa được. Báo cáo các anh các chị chúng ta xây dựng kinh tế thị trường chứng khoán trên cơ sở các thị trường khác, th́ nó phải hoạt động rất nghiêm chỉnh, th́ lúc bấy giờ thị trường chứng khoán nó mới hoạt động được. Tức là kế toán kiểm toán phải minh bạch, mọi chuyện nó phải có sự tin tưởng lẫn nhau. Một cái h́nh tượng các anh các chị có thể thấy là Microsoft có khoảng 5 triệu người mua cổ phần của nó trên khắp thế giới, nó có biết là cái thằng Bill Gate là cái thằng quách nào đâu, nó chỉ có tin tưởng là thằng này có một loại chất xám kiếm ra tiền, thế thôi. C̣n tất cả các danh hiệu ở Việt Nam, nào là phải biết là họ hàng, anh em, thế này khác, chứng tỏ là độ tin cậy của luật hợp đồng, của pháp luật rất thấp. Và cái h́nh tượng cả mấy triệu người hợp đồng tâm nhất trí để người ta làm nó ra việc, c̣n ḿnh th́ mấy chục người ngồi lại với nhau là thấy y như rằng lục đục đánh nhau. Đấy là một h́nh tượng mà ta cần phải có sự xem xét một cách nghiêm túc. Bây giờ có điều lo ngại là thị trường công khai và bất động sản là điều cần phát triển. Một điều nữa là những tàn dư và những quán tính của kinh tế kế hoạch hóa tập trung c̣n khá nặng nề. Chúng ta rất cần sự quy hoạch, quy hoạch trên cơ sở nh́n rộng là quy hoạch năng lượng, quy hoạch về vận tải đừng để nó kẹt xe, về đất đai, nh́n trước vấn đề môi trường rồi dân số. Tất cả những cái đó chúng ta rất cần, nhưng chúng ta làm chưa tốt lắm và có rất nhiều vấn đề. Như chúng ta thấy chúng ta vừa quy hoạch xong một cái là phải thay đổi. Nguy cơ là chúng ta bị kẹt xe, chúng ta bị ô nhiễm nguồn nước, chúng ta làm sẽ rất là tốn kém. Nhưng chúng ta lại nhảy vào quy hoạch nào là ô tô, nào là rượu bia, nào là xi măng, nào là dệt may. Tất cả những cái đó là những sản phẩm có thể mua bán được, và nó cạnh tranh với chúng ta. Trong quá tŕnh quy hoạch chúng ta không tính đến là có thằng nó đến nó cạnh tranh. Giống như vừa rồi đây có cái quy hoạch gọi là quy hoạch ô tô. Quy hoạch ấy tôi có đọc, không có chữ nào nói về giá thành, năng lực cạnh tranh và nó là ô tô thế hệ thứ mấy, không có. Thế th́ thằng Trung Quốc nói với tôi: rồi, sau trận xe máy, tao sẽ đánh mày trận ô tô. Và chậm nhất là 2007, tháng 11 này là nó kư ở Viêng Chăn đây này, là Trung Quốc và khối AFTA là khối thị trường chung, Trung Quốc sẽ trở thành một thành viên đầy đủ. Đến năm 2007 là phải mở cửa. Nó bảo mày làm ô tô 10.000 đôla, tao bán cho mày ô tô chỉ 6.000 đôla thôi, mà lại tốt hơn của mày, tao đă nói rơ ràng rồi, không có lơ tơ mơ ǵ cả.

Thế bây giờ ḿnh làm phải làm sao? Một nền kinh tế thị trường có quá nhiều độc quyền. Và như chúng ta đă thấy, nguyên ở trong năm nay, chưa bao giờ các bệnh tật (…) các tổng công ty độc quyền của chúng ta nó bộc lộ rầm rộ như vậy. Và tôi cũng xin nói thực, các đồng chí c̣n biết rơ hơn tôi, lả chuyện tảng băng nổi trên mặt nước thôi, chứ c̣n t́m ra ở dưới (tảng băng) th́ nó c̣n nhiều chuyện phong phú lắm. Và với mức độ tham nhũng như thế này th́ chúng ta không cạnh tranh được. Không cạnh tranh được cả về thu hút đầu tư, cả về chi phí. Bởi v́ chi phí để vận chuyển một công ten nơ, để vận chuyển một quả nhăn, vận chuyển một con cá từ trong Nam ra ngoài Bắc đi đến Trung Quốc và đến các nơi quá lớn.

Cho nên t́nh h́nh (…) xin báo cáo với các đồng chí là bối cảnh quốc tế đă thay đổi. Chúng ta không chỉ có thể tự đánh giá chúng ta bằng cách so sánh chúng ta với quá khứ và cứ bảo chúng ta như thế là hay rồi. Th́ đồng ư, tôi đồng ư rằng chúng ta hơn so với trước rất nhiều. C̣n chúng ta phải so sánh chúng ta với lại những thằng khác chứ. Chúng ta đang chạy đua với nó cơ mà. Vả lại mọi người không đánh giá chúng ta trên cơ sở so sánh chúng ta với quá khứ mà lấy cái thực tại của chúng ta và chúng ta phải học tập xem rằng đáng lên mặt chưa. Thế th́ chúng ta phải chấp nhận và Đảng Cộng sản Việt Nam lănh đạo cái dân tộc này phải chấp nhận phải chịu trách nhiệm và phải đặt cho ḿnh cái sứ mạng đưa dân tộc này, xây dựng hệ thống chính trị cho nó phát triển để đi lên, có năng lực cạnh tranh được.

Về tư duy và mô h́nh phát triển, cho đến nay là có chuyển biến rồi nhưng đang có hai chiều hướng, và có một chiều hướng là vẫn nhấn mạnh kinh tế tự lực tự cường, vẫn nhấn mạnh là Việt Nam phải tự làm ô tô rồi tiến tới cả xe tăng, rồi tiến tới là đại bác, rồi th́ đóng tàu thủy, tiến tới làm tàu chiến và vân vân. Xin báo cáo với các anh các chị, các tiết mục xe tăng tàu chiến bây giờ mua trên thị trường thế giới nhiều lắm, nó có ǵ đâu mà, ông có tiền ông mua máy bay cũng được. Đấy tôi xin báo cáo các anh các chị là tại sao thằng Nhật Bản nó không làm máy bay? Không phải là công nghiệp của nó không làm được máy bay đâu. Mà bởi v́ là nó làm cái máy ảnh kỹ thuật số nó lăi nhiều hơn. Chứ máy bay không có nhôm, không có thứ này khác, nó làm làm ǵ. Chứ không phải thằng Nhật Bản là thằng ngu, thằng khờ, đến mức nó không làm được máy bay. Nó làm được khối, nó làm được máy bay chiến đấu của nó khá ra phết chứ không phải là ít đâu. Thế nhưng mà những ǵ mà nó cho rằng không cạnh tranh được th́ không làm, làm cái khác, thế thôi. Thế bây giờ nước ḿnh bé bằng ngần này tài nguyên bằng ngần này, ḿnh phải lựa chọn cái ǵ thông minh nhất chứ lại, bây giờ cái ǵ ḿnh cũng đứng ra làm, thế th́ không thể được. Tôi cũng xem báo cáo rằng đằng sau những cái này là những cái lợi ích tư lợi là rất rơ ràng. Bởi v́ là, các anh các chị cứ thấy trên tivi độ hai ba ngày lại thấy có trịnh trọng mấy ông com lê, cravat, trên ngực có cài bông hoa rất đẹp, rồi máy điều hoà khí hậu chạy, rồi th́ kư vốn cho vay ǵ đấy 1.500 tỷ các thứ này khác. Thế th́ tôi cũng bảo giá mà tao làm món này th́ tao cũng... *. Chứ không phải là kư để cho ông bà nông dân vay được một triệu, vay 5 triệu, hay là tư nhân vay được 100 triệu. Tôi xin báo cáo là nông dân trồng cây, trồng con ít nhất cũng phải 2 năm chứ. Làm ǵ có quy luật sinh học ǵ 6 tháng từ con bê ra thành con ḅ. Thế nhưng mà ông có cho người ta vay đúng chu kỳ sinh học đâu. Ông cho vay chu kỳ là một năm. Từ khi ông ấy cho người ta vay đến, khi trả lăi là 8 tháng. Trong khi mấy đứa ngồi mà kư cái giấy đấy á, th́ ân hạn là 0 năm, thời hạn hoàn vốn là 30 năm. Lúc bấy giờ em hạ cánh an toàn từ lâu rồi. Mà tôi cũng xin báo cáo với Ban Tổ chức Trung ương, là ở cái nước Việt Nam này, có ai vay được 100 triệu đồng mà không phải đút lót không? Thử hỏi Ban Tài chính Quản trị xem. Bố không ĺ x́ à? Ĺ x́ quá đi chứ lại, đúng không? Mặc dù là ông lợi thế, thế của ông là "thượng phương bảo kiếm" rồi, c̣n ǵ nữa. Tôi kể một câu chuyện rất thật. Một hôm có một tay doanh nghiệp nó đến gặp tôi, bảo bây giờ em mới hiểu ra. Tôi hỏi cậu hiểu cái ǵ? Bảo rằng em cũng ngồi trong hội đồng quản trị của một ngân hàng cổ phần, em có nhu cầu, em phải vay 2 tỷ, thằng hội đồng quản trị đồng ư rồi. Thế là đến vỗ vai thằng tổng giám đốc bảo mày kư cho tao nhé, nó bảo ừ. Xong rồi c̣n ǵ nữa? Xong rồi vẫn ngày mai. Ngày mai rồi lại ngày mai nữa. Bởi v́ nó luôn luôn là ngày mai, chứ không phải là hôm nay. Thế rồi sau đó thằng này thấy hạn hết đến nơi rồi, thế th́ lúc ấy có thằng đến rỉ tai mày không làm thủ tục kia th́ có đến mùng thất, có phải mày ngồi ở tổng quản trị là mày oách đâu. Thế là thằng này cũng phải mang đến sấp tiền cho thằng kia nó mới kư cho. Đấy là cùng hội đồng quản trị với nhau đấy chứ, không phải đơn giản đâu. Chừng nào mà trong xă hội nó c̣n khan hiếm, th́ cái chênh lệch cung cầu ấy nó bị trả bằng một cái giá trên. Chứ c̣n bằng một thị trường mà nó tràn đầy, cung vượt cầu th́ bây giờ nó mới khỏi cái chuyện đó. Thế th́ những việc đó cần phải có một sự xem xét rất là nghiêm túc.
Một việc nữa tức là chúng ta nói quốc doanh là nền tảng. Có nên nói thế không? Nền tảng là cái ǵ, chủ đạo là cái ǵ? Trung Quốc nó nói thế nào? Và báo cáo các anh các chị là các doanh nghiệp nhà nước ta chiếm phần lớn tài nguyên, thiên nhiên, hầm mỏ, mặt nước rồi th́ tài sản, tri thức. Nhưng chỉ tạo ra 5% chỗ lao động. Thế đất nước này muốn phát triển lên th́ lúc bấy giờ thất nghiệp hết à. Bây giờ bỏ tiền ra làm nhà máy xi măng. Báo cáo với các anh các chị là thằng Nhật Bản nó làm cái nhà máy xi măng Nghi Sơn đấy, 2,4 triệu. Nó nói với tôi là biên chế của chúng tôi theo đúng Nhật Bản là 80 người, bây giờ các ông đến ép tôi quá, tôi cố gắng đưa lên đến 120 người, các ông ép tôi nữa. Mà nó bảo là các anh cứ bảo đấy là người địa phương, có phải đâu, toàn quan chức cả, con ông bí thư này, con ông giám đốc sở kia này khác đến nói với tôi hết, bảo tôi phải nhận, thế th́ tôi nhận cho các vị. Nhưng mà một cái nhà máy xi măng của ḿnh 1,2 triệu, thiết kế 8-900 người, thế làm sao có thể là cạnh tranh được. Cái chỗ đó không phải là tôi và tại anh em nhà máy ấy, mà tội vạ tại một cơ chế chung, về trách nhiệm như thế nào, về động lực như thế nào?

Hội nhập
Đấy là một việc. Bây giờ một việc nữa. Hội nhập như vậy rơ ràng là không được. Hội nhập là chậm. Năm 2005 liệu cuối năm có vào (WTO) được không. Cho đến hôm nay tôi vẫn chưa thấy ǵ về cái việc đàm phán Việt Nam - Hoa Kỳ là xong. Mà tôi xin báo cáo là đàm phán Việt Nam - Trung Quốc là c̣n chưa nữa. Tôi đă nói chuyện với thằng Long Chong Du, Thứ trưởng Bộ Ngoại thương, trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc. Thằng ấy là thằng nói tiếng Anh rất hay và đi sang làm nhân viên Liên Hợp Quốc từ rất sớm, xong rồi nó móc về để làm. Tôi hỏi sao chúng mày đưa tao cái đơn đặt hàng khó thế mày. Mày bảo mày ủng hộ tao. Nó bảo ừ, ủng hộ mày là ủng hộ về mặt chính trị, về mặt tinh thần, về mặt đạo lư, c̣n về lợi ích thương mại th́ tao không nhân nhượng mày một xu, mày đừng tưởng, mày phải trả giá th́ mày mới được. Thằng nào trả chậm thằng ấy càng chết.
Bây giờ vào WTO cũng như vào Đảng CSVN thôi, chi bộ giơ tay biểu quyết hết. Có một thằng ngang nó không biểu quyết thế là ông chết! Thế bây giờ là ḿnh phải xin cả thằng Campuchia. Campuchia th́ không có ǵ để mà mặc cả lắm. Nhưng mà thằng Nhật, thằng Trung Quốc, thằng Hoa Kỳ, th́ làm sao? Hôm vừa rồi đàm phán ở Hà Nội với EU, ḿnh cũng coi như thuốc thang dầy đủ lắm chúng nó mới kư cho đấy. Không có, nó bảo chưa chắc chúng tôi đă kư cho ông đâu. Đơn giản có một chuyện mà ḿnh đ̣i nó măi là sau khi vào WTO sang năm mày vẫn cứ cho tao quota đàng hoàng. Tức là đừng có cho mấy thằng khác, thị trường dệt may của mày cứ tràn ngập, cứ cho tao một chế độ tương đương như bọn nó. Thế nhưng mà nó có nhận cho đâu. Nó bảo mày c̣n phải thêm cho tao cái ǵ. Bởi v́ thương mại là quyền lợi hai chiều. Ông tḥ chân gị, bà tḥ chai rượu, ông không tḥ chân gị th́ em giấu chai rượu đi, có thế thôi.

T́nh h́nh nó là như thế. Tức là nó đ̣i hỏi một cách rất là cấp bách là nước Việt Nam phải mạnh lên. Mạnh lên không phải về quy mô, mạnh lên về trí tuệ, về bản lĩnh, về đường hướng, về toàn bộ bằng các tổng lực nền kinh tế. Về các cái khác th́ tôi không nói, tôi chỉ có một h́nh ảnh để nói thêm thôi. Chúng ta nói xuất khẩu. Thế th́ cơ cấu xuất khẩu của chúng ta hiện nay như thế nào? Và với cơ cấu xuất khẩu này th́ liệu chúng ta có tiếp tục được măi như thế này không. 27% xuất khẩu là dầu thô, thủy sản là 16%, tất cả nông lâm sản toàn là thô hết. Về chế biến th́ có ǵ có dệt may, có da giày và năm nay có ông đồ gỗ. Xin báo cáo là đồ gỗ ta cũng gặp thời, bởi v́ thằng Trung Quốc vào Mỹ ghê quá, Mỹ nó đánh thuế 15%/ Thế là trong thời mở cửa (người ta) đổ xô sang mua đồ gỗ của Việt Nam. Thế tức là trong kinh tế thị trường này th́ nỗi buồn của thằng này có thể là niềm vui của thằng khác. Các anh các chị thấy là trong ṿng 20 năm vừa qua, cơ cấu xuất khẩu của nước Việt Nam thay đổi chậm quá. Chúng ta tăng xuất khẩu lên bằng cái ǵ, chúng ta móc tài nguyên chúng ta thêm hàng thô, chúng ta bán than thô, bán thủy sản, rồi th́ cà phê, thô cả. Bấy giờ thử hỏi cà phê anh làm được cà phê ḥa tan, giá trị của anh lên mấy chục lần không. Gạo anh đừng có làm anh thành mỳ, thành miến, anh làm thành bánh, cái này khác th́ giá trị nó có lên không. Đấy c̣n chưa kể ông đừng có bán quặng không thôi. Rồi các thứ này khác nữa. Với cơ cấu như thế này mà anh không có phát triển về dịch vụ th́ làm sao anh có thể lên được. Dịch vụ là ǵ? Bây giờ anh bán phần mềm, anh bán các sản phẩm về văn hóa, phẩm anh đưa ra th́ lúc bấy giờ mới phát triển được chứ. Thế là trong lối này không thấy có ông dịch vụ, du lịch đâu hết cả. Cái đó có thể là thống kê chưa đầy đủ, nhưng phải thừa nhận cái đó của chúng ta là thấp. Và chúng ta là một đất nước, như lúc đầu tôi đă chủ ư nói là diện tích, dân số để thấy chúng ta như thế nào th́ anh sẽ thu hồi vốn lớn. Thế chúng ta thấy ngay rằng kinh tế thị trường, cái ưu việt của kinh tế thị trường là ǵ ở chỗ tiền vốn được tự động điều tiết vào những nơi nào có năng lực nhất. Mà phá sản là ǵ, phá sản là sự cản phá sáng tạo. Cản phá sáng tạo là bởi v́ bộ máy phá sản không bị lấy đi, không bị tiêu đi, không bị biến mất, mà nó vẫn c̣n đấy, chỉ có ông chủ là thay thôi. C̣n sẽ có ông chủ khác lấy cái máy móc này, nó thuê người lao động này, nó làm ra sản phẩm c̣n hơn ông chủ trước. Đấy là một điều hết sức là quan trọng. Tức là cuộc đời mọi người đều phải phấn đấu. Anh phấn đấu, anh phát tài, anh phát triển lên lúc bấy giờ anh sẽ được. Và quá tŕnh sàng lọc đó, đào thải diễn ra theo nguyên tắc thử và sai và hiệu quả. Tức là anh học của thằng bên cạnh, thấy nó mở hiệu phở, anh (cũng) mở hiệu phở, đắt quá, thế th́ ḿnh đừng mở hiệu phở nữa, ḿnh mở miến lươn. Thằng kia nó làm món này ḿnh phải làm món khác. Như vậy tức là xă hội nó vô cùng phong phú và nó cứ tiếp tục nó phát triển lên. Thế nhưng nếu mà thấy rằng nhiều phở quá, giá nó bắt đầu rẻ th́ lúc bấy giờ phải nghĩ đến món ǵ khác. Tiêu chuẩn của nó là hiệu quả.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tiến Sĩ Lê Đăng Doanh Nói Thẳng: Chế Độ Phải Thay Đổi (phần 3)

Thứ ba nữa là, mọi quan hệ trong xă hội được tiến hành thông qua hợp đồng. Bởi v́ mọi người là chủ thể, mọi người tự quyết định nên quan hệ giữa mọi người phải thông qua hợp đồng. Xă hội là một xă hội được ràng buộc bằng hợp đồng. Bây giờ ta mới hiểu được tại sao người ta lại nói đến hợp đồng xă hội, khế ước xă hội, bởi v́ mọi quan hệ đều được quan hệ đều được xử lư bằng hợp đồng, và phải có một cơ quan tài phán không thiên vị để tuân thủ pháp luật. Nếu không có mà chưa thực hiện trong hợp đồng, anh không làm tṛn nhiệm vụ của anh, anh đi anh nợ người khác, thế th́ anh phải ra ṭa để phán xét. Chứ đấy là chiếm đoạt tài sản công dân, th́ lúc bấy giờ rất là nguy hiểm. Giá cả phải phản ánh quan hệ cung cầu, giá cả là thông tin quan trọng trong kinh tế thị trường hiện đại. Thông tin là vô cùng quan trọng. Ông Stiglitz sang đây ấy, ông ấy được giải thưởng Nobel, công tŕnh của ông ấy (là) về kinh tế học thông tin, ông đă t́m ra khái niệm bất đối xứng về thông tin. Mà ví dụ đầu tiên là ví dụ nghiên cứu về ông bán chanh. Ông bán chanh th́ biết quả chanh nào ít nước, quả chanh nào nhiều nước. Th́ ông bán chanh lương thiện th́ sẽ chọn chanh loại 1 tôi bán chừng này, chanh loại 3 tôi bán chừng này. Nhưng mà ông bán chanh không lương thiện th́ cho lẫn chanh loại 3 với chanh loại 1, ông bán với một cái giá thấp hơn chanh loại 1 một tí nhưng mà có lăi hơn thằng bán chanh loại 1. Nghĩa là, trong một xă hội không có minh bạch về thông tin th́ những người làm ăn lương thiện chết hết, v́ sẽ bị những thằng lừa đảo cướp hết khách hàng. Người bán đồ rởm th́ sẽ lăi, người bán đồ thật sẽ không thể sống được. Thế tức là nguy cơ rất lớn.
Và một nguyên tắc nữa là nguyên tắc ṣng phẳng. Tức là nguyên tắc phải có ngang giá. Cái này tôi thấy cần phải minh oan cho cái khái niệm thương mại hóa. Thương mại hóa không có ǵ là xấu cả, chỉ có điều là anh bán cái ǵ thôi. Chứ c̣n nguyên tắc ngang giá có nghĩa là không có bao cấp, anh có làm th́ mới có ăn, không làm th́ không có ăn và được bảo hộ được quyền tự do cá nhân, quyền sở hữu hợp pháp về tài sản. Một mệnh đề quan trọng nhất là tất cả những nước nào không có pháp luật rơ ràng th́ những nước đó vĩnh viễn nghèo. Bởi v́ pháp luật tài sản không rơ ràng th́ sẽ bị lạm dụng. Phải có người chủ sở hữu th́ người chủ sở hữu nó mới đem biến tài sản đó thanh tư bản, mới đem đầu tư. Thí dụ như anh có chủ miếng đất. Anh mới lấy miếng đất đó anh thế chấp với ngân hàng anh mới đầu tư được. Bây giờ anh bảo một ông chủ sở hữu trời ơi đất hỡi, ông bảo ông là chủ rừng, nhưng ông không làm ǵ được cả, nên ông chỉ có lạm dụng thôi. Làm ǵ có ông chủ sở hữu nào tự chặt rừng của ḿnh. Tức là vấn đề chủ sở hữu có vấn đề. Và nhà nước phải là nhà nước pháp quyền, nhà nước hoạt động theo pháp luật và chỉ theo pháp luật thôi và phải am hiểu thị trường, thân thiện với thị trường, trong sạch và quan tâm đến hiệu quả kinh tế. Ông Chirac đi sang Việt Nam cũng bán máy bay và ông đi sang Trung Quốc cũng bán máy bay; và tổng thống Mỹ đi đâu cũng bán máy bay, ông thủ tướng Ôn Gia Bảo, ông Hồ Cẩm Đào đi đâu cũng mua dầu lửa. Nhà nước làm như thế. Nhưng không có nghĩa là tự ông ấy đứng ra làm, mà ông mở đường, ông kư hiệp định cho mọi người cùng làm. Vậy ưu điểm của kinh tế thị trường là phát huy được tiềm năng sáng tạo của người dân. Thứ nữa là các sai lầm trong xă hội được phát triển rất nhanh v́ có nhiều người làm. Thằng nào làm sai th́ thằng kia nó học. Chứ nó không c̣n chờ đến thủ tướng kết luận. Mà nó thấy là thằng kia nó lỗ rồi th́ thôi, tao nhảy ra tao làm cái khác. Tức là quá tŕnh học trong xă hội diễn ra hàng ngày, hàng giờ. Và nó rút ra kết luận ngay lập tức, rất nhanh chóng khác hẳn với kinh tế, kế hoạch hóa tập trung. Thứ ba nữa là cơ chế cạnh tranh dẫn tới sự phân phối nguồn lực một cách rất công bằng. Khuyết tật của kinh tế thị trường là do thông tin hàng giả, hàng nhái, đầu tư méo mó. Lợi nhuận là một phạm trù cực kỳ ích kỷ, không có lợi nhuận của toàn dân tộc, không có lợi nhuận của cả nhân loại đâu. Chỉ có lợi ích của dân tộc, lợi ích của nhân loại thôi. Lợi nhuận chỉ là lợi nhuận của một công ty nào đó của Ban Tài chính quản trị thôi chứ làm ǵ có lợi nhuận chung của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thế th́, lợi nhuận là một phạm trù ích kỷ, nó không quan tâm đến lợi ích lâu dài, không quan tâm đến ô nhiễm môi trường. Cho nên, phải có những tiêu chuẩn, những tiêu chí, những thước đo để khắc phục tính ích kỷ, thiển cận này. Những người bị thiệt tḥi, tàn tật, tai nạn th́ anh Trần Đ́nh Hoan khi c̣n làm Bộ trưởng Bộ Lao động rất quan tâm đến những người thiệt tḥi đấy. Và... không có bàn tay của nhà nước th́ khoảng cách giàu nghèo ngày càng rộng, nếu không giải quyết được th́ nền kinh tế thị trường tự nó sẽ dẫn tới những khủng hoảng, bế tắc. Cho nên, rất cần bộ máy của nhà nước.

Vai tṛ Nhà nước
Thế th́ nhà nước phải làm ǵ? Nhà nước phải xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp luật. Và phải áp dụng công bằng, không ai được đứng ngoài pháp luật và đứng trên pháp luật. Và phải bảo hộ quyền sở hữu tài sản, phải tổ chức xây dựng các dịch vụ cung ứng hàng hóa đến tạo cơ hội đồng đều cho mọi người. Phải thực hiện cạnh tranh và xóa bỏ độc quyền. Và điều rất quan trọng là phải điều tiết thu nhập. Điều tiết thu nhập để cho những người như trẻ con chưa kiếm được tiền th́ có cơ hội đi học, người già không kiếm được tiền nữa, lúc bấy giờ bệnh tật nhiều bởi v́ già mà càng về già càng lắm bệnh tật, lúc bấy giờ kinh phí càng cao lên. Lúc bấy giờ th́ vai tṛ của bảo hiểm sẽ quan trọng hơn.
Một nguyên lư là quyền lực phải được giám sát. Quyền lực tuyệt đối dẫn đến tham nhũng tuyệt đối. Đấy là mệnh đề mà ông Jean Jacques Rousseau đă nêu lên rồi. Thế th́ nhà nước có khuyết tật không? Nhà nước cũng có khuyết tật. Nếu như không có sự cải cách, sự khống chế, th́ nhà nước luôn luôn muốn ph́nh to ra. Hiện nay loài người chưa t́m được liều thuốc để làm cho nhà nước miễn dịch được với quan liêu tham nhũng, lạm dụng chức quyền. Chỉ có một điều pḥng ngừa là công khai minh bạch, giám sát chế ngự quyền lực. Nếu như anh làm không được th́ tôi sẽ thay anh khác. Thế thôi. Chứ nếu c̣n để ông nhà nước th́ ông ta sẽ ôm đồm, nay ông có cục th́ ngày mai ông ta sinh thêm hai, ba chi cục, ngày kia ông lên tổng cục vv. Nhà nước của chúng ta bao nhiêu cục, bao nhiêu tổng cục, từ tổng cục ông ấy có chi nhánh khắp nơi rồi ông ấy lại sinh thêm văn pḥng ở nước ngoài. Nhiều sáng kiến lắm. Cứ ngồi nghe ông ấy nói th́ lư sự ǵ ông ta cũng đúng hết đấy. Cho nên nhà nước có xu hướng ph́nh to, đó là một xu thế. (…) Nếu như quan liêu tham nhũng mà kết hợp với những khuyết tật của kinh tế thị trường th́ có thể dẫn đến những căn bệnh rất nghiêm trọng như là mafia. Như vậy tức là bộ máy nhà nước của chúng ta trong kinh tế thị trường phải khác rất nhiều so với bộ máy nhà nước của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Bây giờ tôi xin nêu điểm cuối cùng là hội nhập, sau đó tôi sẽ nêu vấn đề mà các anh có nói trong đề cương. Về cấp độ hội nhập th́ chúng ta thấy, việc sơ đẳng nhất là kư hợp đồng thương mại ưu đăi giữa hai nước như ta với ông Lào là tôi có thủy sản, mực khô th́ ông bán cho tôi xe máy. Thế rồi nó lạm dụng đến mức là mỗi người dân Lào mỗi ngày tính ra phải ăn đến mười mấy kư mực khô, mấy kư tỏi. Dĩ nhiên là không có chuyện đó, đó là nó lấy tiền để nó buôn lậu xe máy thôi. Chưa đủ th́ nó lập khu vực thương mại tự do. Khu vực thương mại tự do sẽ loại bỏ thuế quan chung. Trong đó sẽ lập ra một mục ông bỏ thuế quan ǵ, tôi bỏ thuế quan ǵ. Nhưng nếu một thằng trong đó lại kư hiệp định bên ngoài với một thằng thứ ba, rồi thằng bên ngoài thứ ba lại cho hàng hóa nước ấy chạy đi khắp khu vực này. Giống như thằng Singapore, ḿnh cho thằng Coca Cola vào đầu tư với cách là công ty Singapore, hồi ḿnh chưa b́nh thường hóa quan hệ, năm 92 nó đă vào đây rồi. Ḿnh biết thừa Coca Cola là của Mỹ, nhưng nó lấy danh nghĩa là như thế. Đến một bước nữa là liên minh thuế quan, tức là thuế quan chung đối với người trong khu vực, c̣n anh không được tùy tiện kư hiệp định với nước ngoài, mà thái độ thuế quan đối với nước ngoài phải được hành động chung. Xong rồi đến thị trường chung nghĩa là đến một mức nữa là dịch chuyển lao động tự do, tiền vốn tự do. Tức là trong khu vực thị trường tự do đó, th́ lao động muốn đi làm chỗ nào th́ làm, tiền vốn muốn đầu tư cái ǵ th́ đầu tư. Đến liên minh kinh tế th́ chúng ta thấy có chính sách kinh tế chung, có đồng tiền chung như liên minh châu Âu. Như vậy là đồng tiền chung th́ không phải đổi tiền nữa, chính sách thương mại chung th́ anh không thể tùy tiện bội chi ngân sách nữa. Nghĩa là tất cả thứ đó anh bị ràng buộc và sẽ tiến tới h́nh thành một thế giới đại đồng như Liên minh Châu Âu, có Quốc hội chung, nó sẽ dự kiến thành một Liên bang châu Âu hay Hợp chủng quốc châu Âu; rồi th́ nó có chính phủ châu Âu, có chính sách chung. Thế th́, một thể chế chính trị trong khung cảnh hội nhập kinh tế phải hướng tới các giá trị chung, các quy luật chung. Chứ anh không thể nào tiếp tục cứ bảo hội nhập, nhưng quy tŕnh hải quan anh là khác, thuế anh làm khác, mọi thứ anh làm khác. Nghĩa là nó đă "kẹp ch́" rồi th́ anh không giám sát nữa, anh đă "kẹp ch́" rồi th́ nó không phải kiểm tra nữa. Chứ c̣n ông hải quan cứ mở tung hết tất cả ra để kiểm tra, kể cả kiện bông ông cũng tháo tung ra hết để kiểm tra, thế th́ chết rồi. Thế rồi đi th́ nó bảo là chèn bốn thước hai, th́ bốn thước hai anh phải cho nó đi chứ. Đằng này anh không nói không được, phải dỡ ra. Như thế là không được. Như vậy, tôi muốn tóm lại phần mào đầu hơi dài của tôi, rằng là, chúng ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức rất là lớn. Môi trường trong và ngoài nước cũng rất khác. Chúng ta đă tiến rất nhanh, đă vượt lên trước rất nhiều, nhưng cho đến nay chúng ta vẫn là một nước nghèo, tốc độ phát triển chung của chúng ta vẫn chậm, pháp luật của chúng ta vẫn chưa rơ ràng. Chúng ta nhận là chúng ta có định hướng xă hội chủ nghĩa, nhưng bất công trong xă hội hiện nay cực kỳ lớn. Cực kỳ lớn bởi v́ nguồn thu của ngân sách là toàn thuế gián thu cả, 24% là thu từ bán dầu lửa, 22% là thuế nhập khẩu; sắp tới ông giảm thuế rồi th́ ông thu bằng cái ǵ. Trong khi đó, các nước trên thế giới có 40% là thuế bất động sản, 40% là thuế thu nhập; c̣n lại 20% là các thứ khác. Chứ đằng này, ông không điều tiết được chút nào cả. Thuế thu nhập của Việt Nam đóng được 2% vào tổng thu ngân sách trong đó phần lớn là tiền người nước ngoài ở Việt Nam và người Việt Nam làm việc cho nước ngoài. Chênh lệch giàu nghèo đấy là mới được đo bằng tiêu dùng, chứ hiện nay chưa biết được chênh lệch về tài sản là bao nhiêu. Gần đây có một tổ chức quốc tế có hỏi tôi, lúc bấy giờ tôi có làm cố vấn để điều tra về vấn đề chênh lệch giàu nghèo, về tiêu dùng và về tài sản như thế nào? Thế th́ bây giờ lấy cái ǵ để đo chênh lệch giàu nghèo về tài sản trong một đất nước mà không có khai báo mọi việc đều là bằng tiền mặt và không có công khai minh bạch. Cho nên, nếu chúng ta không có một bước tiến trong chuyện công khai, minh bạch th́ nguy cơ lớn lắm. Tôi thấy nói về nguy cơ ta mới chỉ nói tới những méo mó hay mặt trái của kinh tế thị trường. Theo tôi, nguy cơ quan liêu, tham nhũng, bộ máy nhà nước bất lực không thu được của anh giàu ví như những anh giàu bất chính bằng cách đầu tư đất đai. Xin báo là nguồn tiền tiết kiệm trên địa bàn Hà Nội một năm là: 144 ngh́n tỷ đồng, tiết kiệm ở TP. Hồ Chí Minh chỉ 7 ngh́n tỷ đồng. Thế mà kinh tế Hà Nội chỉ bằng một phần tư kinh tế TP. Hồ Chí Minh, chưa kể TP. Hồ Chí Minh một năm kiều hối gửi về 1, 2 tỷ đô la. Thế thử hỏi ông Hà Nội làm sao mà lăi nhiều tiền tiết kiệm thế. Chính v́ thế, ông không có cách ǵ đứng ra kinh doanh, ông chỉ đi mua đất cát, đẩy giá bất động sản lên làm cho giá đất như ở Hàng Gai lên đến 4 ngh́n đôla một mét vuông, cao nhất thế giới, cao hơn cả Tôkyô. Nếu như chúng ta không làm được điều tiết định hướng xă hội chủ nghĩa, mọi người đều kinh doanh, anh nào có lăi anh chia sẻ, đóng góp cho xă hội; xă hội ngày càng phát triển th́ rất nguy.
Người không đáng hoan nghênh một tư nào là ông tham nhũng, là ông lạm quyền, là ông đi chiếm đất mà không đóng thuế, bóp méo thị trường bằng cách ông nâng giá lên. Hiện nay chúng ta đang đứng trước một thách thức rất lớn là chúng ta có trở thành Nhà nước pháp quyền được không, có trở thành một Nhà nước mà pháp luật có hiệu lực không, chúng ta có điều tiết được không. Nếu không, tôi thấy nước Việt Nam đang đứng trước ngă ba đường. Đại hội X đang đứng trước ngă ba đường. Nếu tiếp tục đi con đường này th́ những mâu thuẫn và thách thức nội bộ ở nước Việt Nam sẽ rất lớn. Thách thức và cơ hội trên thế giới có thể giải quyết được nên Việt Nam mạnh, phát huy được nội lực lên, phát huy được trí tuệ lên. Nhưng thách thức cũng rất lớn. Một chức năng nữa của Nhà nước là kịp thời phát hiện những mâu thuẫn và giải quyết những mâu thuẫn lợi ích. Những chuyện như vụ Trảng Cát vừa rồi, có đáng ǵ đâu. Có phải là người ta không kêu đâu. Kêu suốt cả năm rồi. Nhưng bộ máy của anh không làm được việc đó. Hiện nay trong Đảng có hai loại đảng viên. Một loại đảng viên có chức có quyền và một đảng viên không có chức có quyền. Hai loại đảng viên này xa cách nhau lắm, xa cách nhau rất nhiều. Tôi không biết anh chị có gặp mấy chiến hữu cựu chiến binh, mấy anh em đang pḥ tá anh Nguyễn Nam Khánh viết thư này khác đấy. Mấy anh em đó rất có tâm huyết. Họ sinh hoạt có trí tuệ, họ có những suy nghĩ có thể là hơi cổ một chút v́ họ chưa hiểu đầy đủ nguyên lư của kinh tế thị trường v.v... Nhưng họ rất tâm huyết. Những anh em đấy, hiện nay đi đâu họ cũng đều phải đút lót hết và làm ǵ cũng phải đút lót. Ra đến phường, bị quát nạt bởi một cô phục vụ bé tư vừa mới ra trường nhưng bởi v́ là con ông bí thư. Các anh nói là nó không làm ǵ được cả, ngay cả bộ máy của phường cũng “kinh” con bé này luôn, đụng đến nó không khéo nó về ton hót với bố nó th́ ḿnh chưa dọn được nó, nó đă dọn ḿnh đi rồi. Thế th́, một bộ máy như vậy, một sự méo mó như vậy dẫn đến những hành vi mà nó không thể hiện bản chất chế độ của chúng ta. Cho nên, điều đầu tiên tôi thấy muốn báo cáo là trước những sự thay đổi rất sâu sắc của kinh tế trong nước, đă xuất hiện những lợi ích khác nhau. V́ mỗi cá nhân tự kinh doanh th́ lợi ích sẽ khác nhau. Bây giờ không phải lấy làm ngạc nhiên là một tỉnh có những lợi ích khác nhau. Anh không nên hy vọng rằng là mọi việc, mọi người đều nói thật với anh hết. Anh không nên hy vọng là bằng phê b́nh, tự phê b́nh, mọi việc anh đều có thể giải quyết được hết cả. Chuyện ấy là quá ngây thơ. Mô h́nh sinh hoạt ấy của thời kỳ Đảng hoạt động bí mật th́ rất tốt; bởi v́ lúc bấy giờ là gươm kề cổ, thằng nào làm không đúng quy định th́ nó tống cổ anh luôn. Bây giờ lại là trong kinh tế thị trường. Trời ơi, cơ hội là đi ra nước ngoài, nó gửi tiền ra nước ngoài, nó làm mọi thứ. Tất cả việc đó Đảng không kiểm soát được, thế mà bảo là mày cứ phê b́nh, tự phê b́nh. Thế tức là anh đề cao một công cụ mà hiệu lực của nó ngày càng thu hẹp lại, bởi v́ mức độ thông tin và hoạt động của người ta càng mở rộng ra mà thông tin ḿnh có được lại càng thu hẹp lại. Thế tức là ḿnh sẽ dẫn đến một t́nh h́nh là sinh hoạt nó rất dữ, nhưng hiệu lực không tương xứng. Có thể đi đến một kết luận là: Hệ thống chính trị của chúng ta đang bộc lộ ngày càng nhiều những bất cập để giải quyết những vấn đề lâu dài, cơ bản, cấp bách của dân tộc và của đất nước.
Theo tôi, sứ mạng đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam phải là sứ mạng của Đảng cầm quyền là phải chỉ ra một chiến lược, chỉ ra một cương lĩnh, tạo cơ hội phát triển cao độ nhất tính sáng tạo của dân tộc để đất nước này đi lênh nhanh và thực hiện được công bằng, dân chủ, thực hiện được quyền tự do kinh doanh, tự do phát triển của mỗi con người. Đấy là câu mà ông Mác đă viết trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản cơ mà. Đó là sự tự do của mỗi người là điều kiện cho sự tự do của tất cả mọi người. Mỗi một người có tự do th́ mọi người mới được tự do, chứ không phải một vài người có điều kiện tự do ông muốn đi đâu cũng được. Tôi muốn Ban Tổ chức Trung ương nắm t́nh h́nh để báo cáo ra.

Hiện nay, ở Hà Nội mức chênh lệch giàu nghèo là khủng khiếp luôn. Chỗ nhà tù Hỏa Ḷ cũ, nó có một nhà trẻ quốc tế, giá là 2.800 đô la một tháng. Quá 16h30 mà anh không nhận trẻ th́ nó giữ lấy cho anh, nhưng mỗi giờ nó đ̣i thêm anh 4 đôla. Có một cô người nước ngoài tưởng rằng là giá cao thế chắc không đ